Verdriet kun je niet oplossen

Verdriet kun je niet oplossen

De coronacrisis raakt ons op veel verschillende manieren. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop we nu afscheid kunnen nemen. Maar ook voor onze manier van rouwen. Leoniek van der Maarel is als psychologe gespecialiseerd in rouwverwerking. Ze vertelt wat de impact van de beperkende maatregelen kan hebben op het rouwen. 

Sociale steun is een hele belangrijke vorm van troost. Het is dan ook niet voor niets dat ik tijdens de eerste paar gesprekken in mijn praktijk vaak hoor: ‘Er waren zóveel mensen bij het afscheid, ze moesten zelfs buiten staan!’ En: ‘Oh, zij waren er ook, dat was zo fijn!’ Dat geeft het gevoel dat je niet alleen bent in je verdriet. Dat is in eerste instantie helend in het rouwproces. Het is iets positiefs in een hele nare tijd.

Een hand op je knie, een arm om je schouders
Daarnaast is fysieke steun heel belangrijk. Mensen in rouw voelen zich vaak ontzettend alleen. Ben je net iemand verloren waar je veel om gaf? En zit je vervolgens alleen op een koud bankje in de kerk? Geen arm om je heen, geen schouder om op uit te huilen? Dan voel je je nog veel meer alleen. Terwijl het juist zo belangrijk is dat je voelt dat je veel steun hebt. Dat zal dus zeker impact hebben op het rouwproces.

‘Jij hebt makkelijk praten’
‘Jij hebt tenminste nog afscheid kunnen nemen.’ ‘Mijn man ging plotseling dood, ik kon niks meer zeggen.’ Mensen zijn geneigd zichzelf te vergelijken met anderen. Dat noemen we ‘leedconcurrentie’. Door de coronacrisis kunnen mensen straks zeggen: ‘Jij had een uitvaart met heel veel mensen, ik zat daar helemaal alleen.’ Het overlijden is al doorspekt met negatieve druppels, dit kan hier op langere termijn onderdeel van worden. 

Kies je tante Marie of tante Sophie?
Er mogen nu maximaal dertig mensen bij een uitvaart zijn. Wie nodig je uit?? Je voelt je direct schuldig. ‘Ik kies tante Marie, maar hoe zeg ik dat tegen tante Sophie …?’ Daarnaast voel je je schuldig tegenover de overledene. ‘Ik gun mijn moeder een groot afscheid, het was zo’n lief mens. We hadden alles al geregeld en nu kan ik haar dit niet meer geven.’ Deze schuldgevoelens kunnen nog jaren doorsijpelen. Je moet jezelf vergeven dat je bepaalde keuzes hebt gemaakt. Keuzes die je anders niet had hoeven maken. Dit kan het rouwproces - nog - moeilijker maken. 

Verdriet kun je niet oplossen
We hebben de neiging om verdriet te willen oplossen: ‘Maar het is wel fijn dat je zoveel bloemen kreeg’. In het levende leven doe je dat vaak zelf ook. Als je iets verdrietigs deelt, is de kans groot dat je afsluit met een ‘maar komt wel goed hoor’. Terwijl het juist zo belangrijk is dat anderen je verdriet erkennen. Door te zeggen: ‘Het is inderdaad heel verdrietig dat je niet iedereen kunt uitnodigen’. Punt!

Mensen maken er het beste van
Hoe iets ook verloopt, uiteindelijk maken we er allemaal het beste van. Dat is de natuurlijke veerkracht van mensen. Het is belangrijk om te weten en te geloven dat het afscheid nog steeds heel mooi kan zijn. Oók binnen de huidige beperkingen. Daar zijn veel mogelijkheden voor! Maar je moet je er ook op voorbereiden dat dit verdriet er altijd is en mag zijn. 

Wat is er nog wel mogelijk? 

‘Er waren zóveel mensen bij het afscheid, ze moesten zelfs buiten staan!’ Tja, dat was voor de coronacrisis. Nu mogen de mensen alleen nog maar buiten staan ... Dat is lastig, verdrietig en confronterend. Leoniek deelt een paar ceremoniële oplossingen die ondanks de huidige beperkende maatregelen nog wel mogelijk zijn.

1. Maak een Whatsappgroep aan
In deze groep neem je alle mensen op die je eigenlijk voor de uitvaart had willen uitnodigen. Dus tante Marie én tante Sophie. Maar ook al die verre vrienden en familie die je anders een uitnodiging zou hebben gestuurd. Deze mensen hadden dan zelf kunnen bepalen of ze wel of niet waren gekomen. Je vraagt aan al deze mensen:

‘Willen jullie mij een uur voor de uitvaart een appje sturen?’ 
In het appje kunnen ze je een paar woorden van bemoediging sturen. Zoals ze dit ook zouden hebben gedaan als ze op de uitvaart aanwezig waren geweest. Net voordat je naar binnen loopt bijvoorbeeld. ‘Sterkte’, een hoofdknik of een bemoedigend ‘hou je taai’. 

‘Willen jullie mij rond 16.00 uur een condoleance sturen?’ 
Dat kan je volgende vraag zijn. Want dat is fijn voor iedereen. Zowel voor de nabestaande als voor de mensen die nu niet bij het afscheid konden zijn. Zo krijgt iedereen de kans toch zijn of haar medeleven te delen. Tegelijk voel je als nabestaande dat je er niet alleen voor staat. Want juist dat is zo belangrijk. 

Dit kan overigens ook een korte videoboodschap zijn. ‘He lieve schat, hou je taai. Ik denk aan je, dikke knuffel <love hart emoji of kusje met hartje>. Het is makkelijk, toegankelijk voor (bijna) iedereen en het kan veel verbondenheid geven. 

Een appje is uitermate geschikt voor 1 zinnetje: ‘Jan was een fantastische vent, 
ik ga hem missen.’ Dit verlaagt de drempel om toch iets te doen.

2. Wees in gedachten bij de overledene
Deze oplossingen is voor sommige mensen misschien wat ‘zweverig’. Maar veel mensen halen hier steun uit. Vraag mensen om allemaal op hetzelfde moment in gedachten bij de overledene te zijn. ‘Om 11 uur is de uitvaart. Willen jullie om deze tijd thuis een kaars aansteken? En in gedachte bij Jan zijn?’ Als iedereen dat tegelijk doet, kun je dat voelen. 

Vergelijk het met een moeilijk examen. Of een spannend onderzoek in het ziekenhuis. Situaties waarin je wel wat sterkte kunt gebruiken. Dan zegt je goede vriend of vriendin ook: ‘Ik zal aan je denken!’ Bij een afscheid heb je deze steun nog veel harder nodig. 

‘Wil je om 11 uur aan me denken?’ Zo simpel kan het zijn.

3. Maak een erehaag op ‘sociale afstand’
Natuurlijk zijn er nog veel meer mogelijkheden. Maak een erehaag buiten voor het uitvaartcentrum, waarbij je anderhalve meter uit elkaar blijft staan. Iedereen die wil, kan komen. En daarna gaan deze mensen gewoon weer naar huis. 

4. Leg een brief op de deurmat 
Mensen kunnen een brief op de deurmat leggen. Of bloemen. Deze brieven en bloemen vind je dan als je thuiskomt na het afscheid. Ook dat maakt dat je je minder alleen voelt. Een klein gebaar met een grote impact. 

Je staat er niet alleen voor in je verdriet

Al deze oplossingen kunnen helpen om de nabestaande te laten voelen dat hij of zij er niet alleen voor staat in zijn of haar verdriet. Om zo de gevolgen van de beperkende maatregelen zo klein mogelijk te houden. Je kunt dan later bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik had zóveel appjes!’ Of: ‘Zoveel mensen dachten aan mij. Dat was zó bijzonder en fijn.’ Dat kan zeker helpen bij de rouwverwerking. Nu, maar ook op langere termijn.

Over Leoniek van der Maarel

Leoniek van der Maarel is een (rouw)psycholoog, orthopedagoog en hypnotherapeut en al twintig jaar gespecialiseerd in rouw bij volwassenen en kinderen. Leoniek is oprichtster van Het Nieuwe Rouwen en altijd op zoek naar innovatieve projecten die rouw kunnen verlichten. Zij is ontwikkelaar van Lutografie, het online rouwverwerkingsprogramma en heeft verschillende online trainingen over hoe om te gaan met rouw (bij kinderen). 

Leoniek van der Maarel

Terug naar overzicht